Logo Made In Wales

Hufenfa De Arfon yw Un o Gwmnïau Llaeth
Cydweithredol Mwyaf Blaenllaw Cymru

How-its-made1
How-its-made1
How-its-made2
How-its-made2
How-its-made3
How-its-made3
How-its-made4
How-its-made4
How-its-made5
How-its-made5
How-its-made6
How-its-made6
How-its-made9
How-its-made9
How-its-made7
How-its-made7
How-its-made8
How-its-made8
How-its-made10
How-its-made10

Sut i Wneud Caws

Sut ydych yn dechrau gyda llaeth a gorffen gyda chaws tybed?

Mae’n amhosib gwneud caws o safon  da gyda llaeth gwael, felly mae’n hanfodol bod safon y llaeth yn cael ei gynnal.  Rydym yn hyderus yn ein safon diolch i ansawdd arbennig y llaeth mae ein ffermwyr ac aelodau yn ei gyflenwi i ni.  Cydnabyddir yn gyson bod llaeth Cymreig o safon uwch na’r cyfartaledd cenedlaethol.  Credwn fod hynny oherwydd porfeydd ffrwythlon a’r caeau gwyrdd mae’r gwartheg yn eu pori!

O’r Fuwch i’r Hufenfa

Does dim diwrnod o wyliau yn bodoli ar fferm.  Mae’n rhaid godro’r gwartheg ddwywaith y dydd, yn y bore a gyda’r nos.  O ganlyniad, mae’n rhaid i ni gasglu llaeth gan ein ffermwyr ac  aelodau saith niwrnod yr wythnos, 52 wythnos y flwyddyn.

Mae ein tanceri yn lifrau’r Hufenfa yn teithio ar draws Gogledd Cymru, y Canolbarth a Cheredigion bob dydd, yn ymweld â ffermydd i gasglu a chludo y llaeth yn ôl i’r Hufenfa.  Cofnodir faint o laeth mae’r ffermwr wedi ei gynhyrchu a chymerir sampl er mwyn i ni gael profi’r safon.  Yna mae’r llaeth yn cychwyn ar ei daith i’r Hufenfa i’w brosesu.

Croeso i’r Hufenfa

Unwaith mae’r dancer yn cyrraedd yn ôl i’r Hufenfa, rhoddir y llaeth mewn seilo cyn ei sugno i’r pasteureiddiwr.  Mae pasteureiddio yn syml: cynhesir y llaeth i dymheredd penodol ac yna ei oeri’n syth.  Mae pasteureiddio yn lladd unrhyw facteria niweidiol, ond nid yw’r broses yma yn effeithio cyfansoddiad maeth y llaeth.

Unwaith mae pasteureiddio wedi cwblhau, mae’r llaeth yn cael ei sugno i’r cafnau gwneud caws ar gyfer y cam nesaf.

Dechrau Gwneud Caws

Ychwanegir meithriniad i’r llaeth.  Blend o facteria arbennig yw ‘meithriniad’, sydd yn debyg iawn i iogwrt naturiol.  Mae’r meithriniad yn troi siwgr sydd yn y llaeth, sef lactos i asid er mwyn dechrau’r broses gwneud caws.  Os gwneir caws lliw, ychwanegir lliw naturiol o blanhigyn ‘lipstic’ Brasil wrth i’r llaeth asideiddio.

Yna ychwanegir renet Llysieuol i geulo’r llaeth ac i wneud iddo ffurfio jynced mawr debyg i jeli gwyn.  Yna torrir y jynced i wahanu’r ceuled a’r maidd.  Y ceuled sy’n ffurfio i fod yn gaws.  Cymysgir y ceuled a’r maidd gyda’i gilydd cyn diferu’r maidd uwchlaw gogr fawr.  Mae’r ceuled yn mynd drwy beiriant a elwir yn beiriant ‘Cheddaring’ sy’n cynorthwyo’r ceuled i wau i’w gilydd.  Yna, malir y ceuled i sglodion bychan.

Cymysgu, Halltu a Ffurfio Bloc

Ar ôl malu’r ceuled i sglodion bach, rhoddir  ar fyrddau agored lle caiff ei droi yn barhaus i wasgu gweddill y maidd allan.  Yna, daw’r amser i ni halltu’r caws.  Yn Hufenfa De Arfon, rydym wedi cadw at y prosesau traddodiadol, ac un ohonynt yw halltu wrth law.  Mae hynny’n caniatáu lefel o hyblygrwydd ac yn rhywbeth na all nifer o’n cystadleuwyr masnachol ei gynnig.  Unwaith mae’r halen wedi ei ychwanegu a’i gymysgu i mewn, rhoddir y sglodion ceuled mewn ‘ffurfwyr blociau’, tyrrau sy’n galluogi i bwysau’r caws, o dan wactod, ffurfio i flociau 20kg taclus.

Ymlaen i Aeddfedu…

Unwaith mae’r caws wedi ffurfio i floc 20kg, caiff ei selio mewn bag plastig aerdyn a’i roi mewn bocsys cardbord ac yna ei drosglwyddo i’r storfa oer i aeddfedu.  Gall hyn fod yn broses hir gan fod caws angen unrhyw amser hyd at 2 flynedd i aeddfedu!

Mae gennym dîm o Safonwyr Caws profiadol sy’n monitro a blasu’r caws yn rheolaidd. Wrth i gaws aeddfedu, mae’r blas yn datblygu ac yn dwysau ac oherwydd sgiliau, dealltwriaeth a phrofiad y safonwyr maent yn gwybod pa gaws yw’r gorau i’w gadw i aeddfedu am gyfnod hirach, a pha rai sy’n well i’w ddefnyddio ynghynt fel caws mwynach.  Does ryfedd eu bod yn feirniaid swyddogol mewn digwyddiadau Caws Rhyngwladol!

Felly be am y Maidd? …

Ni hoffwn wastraff, felly cesglir y maidd o’r llaeth a’i drosglwyddo i beiriant osmosis i’w ddwysau.  Yna gwerthir ef i gwmni sy’n defnyddio’r maidd i wneud porthiant anifeiliaid; felly gellir dadlau ei fod yn cwblhau’r cylch!

Pacio, Labelu a Dosbarthu 

Unwaith mae’r caws wedi cyrraedd yr aeddfedrwydd priodol (boed o’n fwyn neu aeddfed), mae’r caws yn gadael  y storfa oer a mynd ymlaen i’r adrannau pacio.  Yma, torrir yn flociau o’r maint sydd angen, o 100g i 2.5kg a welir ar gownteri deli’r archfarchnadoedd.  Rhwymir y caws mewn ffilm tynn gyda label a’i roi mewn bocs i fynd ymlaen i’r cwsmer.